Trikotillomani: Saç Koparma Hastalığı Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

Aynada kendinize bakarken saçlarınızda, kaşlarınızda ya da kirpiklerinizde fark ettiğiniz seyrelmelerin nedeni sadece stres değil, belki de farkında olmadan geliştirdiğiniz bir alışkanlık olabilir. Saç koparma hastalığı olarak da bilinen trikotillomani, düşündüğünüzden çok daha yaygın bir sorun ve doğru yaklaşımla tedavi edilebilir.

Trikotillomani Nedir? Trikotillomani Ne Demek?

Trikotillomani nedir sorusunun cevabı, aslında kelimenin köklerinde saklı. Yunanca “triko” (saç/kıl), “tillo” (yolma) ve “mania” (dürtü) kelimelerinin birleşiminden oluşan trikotillomani, kişinin karşı koyamadığı bir dürtüyle saç, kaş, kirpik ve vücudun diğer bölgelerindeki kılları tekrarlayan şekilde yolması ile karakterize bir dürtü kontrol bozukluğudur.

İlk kez 1889 yılında Fransız dermatolog François Hallopeau tarafından tanımlanan trikotillomani hastalığı, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) spektrumunda yer alır. Genel nüfusun yaklaşık yüzde 1-2’sini etkileyen bu rahatsızlık, yalnızca fiziksel değil, psikolojik ve sosyal açıdan da bireyin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Trikotillomani Kimlerde Görülür?

Trikotillomani her yaşta görülebilmekle birlikte, en sık 10-13 yaş aralığında, ergenlik öncesi veya erken ergenlik döneminde başlar. Bu dönemde erkek ve kız çocukları eşit oranda etkilenirken, yetişkinlik döneminde kadınlarda görülme oranı yüzde 80-90’lara ulaşır. Ancak bu oran, kadınların tedavi arama konusunda daha istekli olmasıyla da ilişkilidir.

Saç koparma trikotillomani çocuk vakalarında, bebeklerde de saç çekme davranışı görülebilir ancak bu genellikle hafif seyreder ve kendiliğinden geçer. Trikotillomani çocuklarda görülür mü sorusunun cevabı evet; çoğu durumda 6. aydan sonra başlayan ve 1-1,5 yaşına kadar normal kabul edilen bu davranış, bazen 2 yaşına kadar devam edebilir.

Trikotillomani Türleri

Trikotillomani, kişinin davranışının farkında olup olmamasına göre iki ana türe ayrılır.

Odaklanmış (Bilinçli) Saç Yolma

Bu türde davranış, belirli duygu ve düşüncelerle bağlantılıdır. Kişi stres, gerginlik veya kaygı hissettiğinde, rahatlama ihtiyacı duyduğunda ya da belirli bir uyaran karşısında (ayna, sıkılma gibi) bilinçli olarak saçını yolar ve bu eylemden geçici bir haz ya da rahatlama alır.

Otomatik (Bilinçsiz) Saç Yolma

Kişi bu davranışı yaparken farkında değildir. Televizyon izlerken, ders çalışırken ya da okurken otomatik olarak saçını veya kaşını yolabilir. Davranışı ancak aynaya bakınca ya da bir başkası söylediğinde fark eder.

Saç Koparma Hastalığı Sebepleri: Trikotillomani Neden Olur?

Saç koparma hastalığı nedir ve saç koparma hastalığı sebepleri nelerdir sorularının cevabı, tek bir faktöre indirgenemez. Trikotillomaninin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik, biyolojik ve çevresel faktörlerin birleşiminden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Genetik yatkınlık

Ailede OKB, tırnak yeme, cilt yolma gibi dürtü kontrol bozuklukları veya anksiyete öyküsü bulunan kişilerde risk artar.

Stres ve travmatik yaşantılar

Aile içi çatışmalar, akademik baskı ve sınav kaygısı, travmatik çocukluk deneyimleri, ilişki sorunları, taşınma veya kardeş doğumu gibi yaşam olayları tetikleyici olabilir. Özellikle ergenlik döneminde görülen sınav stresi ve başarısızlık korkusu, trikotillomaninin en güçlü tetikleyicilerindendir.

Beyin kimyası dengesizliği

Serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerdeki dengesizlik, dürtü kontrolü ve duygusal regülasyon problemlerine neden olabilir.

Eşlik eden psikiyatrik durumlar

Depresyon, genel anksiyete bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), otizm spektrum bozuklukları ve yeme bozuklukları trikotillomaniye eşlik edebilir.

Trikotillomani Belirtileri: Saç Koparma Hastalığını Nasıl Anlarız?

Saç koparma davranışının bir hastalık mı yoksa geçici bir alışkanlık mı olduğunu anlamak için belirtilere dikkat etmek gerekir.

Fiziksel belirtiler

Saçlarda seyrelme ve eksik alanlar, trikotillomani kaş ve trikotillomani kirpik bölgelerinde gözle görülür azalma, asimetrik dökülmeler ve kel yamalar, kısa ve kırık saç telleri, saçlı deride tahriş, kızarıklık, kabuklanma ve kıl köklerinde enfeksiyon riski görülebilir.

Davranışsal belirtiler

Saç yolmadan önce gerginlik hissi, yolduktan sonra rahatlama veya haz duyma, yolunan saçla oynama, dudaklara sürtme, bazı durumlarda saçı ağza götürme veya yeme (trikofaji), davranışı durdurmaya çalışıp başarısız olma dikkat çekebilir.

Psikolojik ve sosyal belirtiler

Yoğun utanç ve suçluluk duyguları, sosyal ortamlardan kaçınma, iş ve okul performansında düşüş, öz-kontrol eksikliği hissi, depresif belirtiler ve özgüven kaybı, peruk, şapka veya takma kirpik kullanma ihtiyacı görülebilir.

Trikotillomani Tanısı Nasıl Konulur?

Trikotillomani tanısı, psikiyatri uzmanı tarafından DSM-5 kriterlerine göre konulur. Tanı için genellikle şu koşullar aranır: saçın tekrarlayıcı biçimde çekilmesi ve saç dökülmesi, davranışı durdurmaya çalışıp başarısız olma, sosyal, iş veya akademik işlevsellikte bozulma, belirtilerin başka bir tıbbi duruma bağlı olmaması ve başka bir psikiyatrik bozuklukla daha iyi açıklanamıyor olması.

Tanı sürecinde dermatoloji ile iş birliği yapılarak alopesi areata gibi diğer saç dökülmesi nedenleri ayırt edilmelidir.

Saç Koparma Hastalığı Tedavisi: Trikotillomani Nasıl Geçer?

Saç koparma hastalığı nasıl geçer sorusunun cevabı, çoğu zaman bütüncül bir yaklaşımla mümkündür. Saç koparma hastalığı tedavisi, davranışsal terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisini birleştirebilir.

Alışkanlık Tersine Çevirme Eğitimi

Dürtü geldiğinde farkındalık kazandırma, yumruk sıkma veya stres topu kullanma gibi alternatif davranışlar öğretme ve tetikleyici ortamları düzenleme hedeflenir.

İlaç tedavisi

Eşlik eden psikiyatrik durumlarda SSRI grubu antidepresanlar, düşük doz antipsikotikler veya kısa süreli anksiyolitikler hekim tarafından değerlendirilebilir. İlaç tedavisi genellikle psikoterapiyle birlikte planlanır.

Bebek ve Çocuklarda Saç Koparma Hastalığından Kurtulma Yolları

Küçük çocuklarda erken müdahale önemlidir. Küçük bebeklerde şapka veya eldiven takma, tüylü yumuşak oyuncak verme, dikkatini başka yöne çekme işe yarayabilir. Çocuklarda ise dikkat çekme amaçlı davranışlarda görmezden gelme, davranış gösterdiğinde nazikçe kucağa alıp sevme, şarkı söyleme ve oyunla odağı değiştirme, anlaşabilecek yaştaysa ödül sistemi kurma uygulanabilir.

Ne Zaman Doktora Gitmek Gerekir?

Kelleşen bölgeler artıyorsa, engellendiğinde agresifleşiyorsa, saçları yiyorsa, uyku ve yeme alışkanlıklarında bozulma varsa veya genel mutsuzluk hali belirginleşiyorsa bir uzmana başvurmak gerekir.

Saç Koparma Hastalığından Kurtulma Yolları: Pratik Öneriler

Günlük hayatta stres yönetimi (düzenli egzersiz, kaliteli uyku, zaman yönetimi, günlük tutma), farkındalık teknikleri (nefes egzersizleri, dürtü günlüğü tutma, beş duyuyu aktive eden çalışmalar), tetikleyicilerden kaçınma (ayna karşısında geçirilen süreyi azaltma, stresli görevleri bölme, alternatif uğraşlar bulma, çevresel düzenleme) ve sağlıklı yaşam tarzı (dengeli beslenme, kafein ve şeker azaltma, dijital detoks, sosyal etkileşimi artırma, düzenli hareket) destekleyici olabilir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Zamanında müdahale edilmezse saçlı deride kalıcı hasar ve enfeksiyon riski, kalıcı saç kaybı, saçı yutmaya bağlı bağırsak tıkanıklığı (trikofaji varsa), suçluluk ve inkar mekanizmalarının gelişmesi, artan stres eğilimi ve kendine zarar verme davranışları, sosyal izolasyon ve işlevsellik kaybı görülebilir.

Sık Sorulan Sorular

Trikotillomani tamamen iyileşebilir mi? Erken tanı ve uygun psikoterapi ile büyük oranda kontrol altına alınabilir. Tam iyileşme bazı bireylerde mümkündür; ancak tekrarlama eğilimi nedeniyle uzun süreli izlem önerilir.

Saç koparma hastalığı genetik midir? Ailede OKB ve benzer dürtü kontrol bozuklukları bulunması riski artırabilir, ancak genetik tek başına belirleyici değildir.

Çocuklarda trikotillomani nasıl tedavi edilir? Oyun terapisi, aile danışmanlığı ve yaşa uygun alışkanlık tersine çevirme eğitimi ile desteklenir. Ebeveynin sürece katılımı önemlidir.

Trikotillomani ilaçla tedavi edilebilir mi? İlaç tedavisi tek başına yeterli değildir; ancak eşlik eden depresyon veya anksiyete gibi durumlarda psikoterapiyle birlikte kullanılabilir.

Sonuç: Saç Koparma Hastalığı Tedavi Edilebilir

Trikotillomani, utanılacak bir durum değil, tedavi edilebilir bir psikiyatrik bozukluktur. Saç koparma hastalığı sebepleri ne olursa olsun, erken tanı ve doğru tedavi yaklaşımıyla hastaların büyük çoğunluğu davranışı kontrol altına alabilir ve yaşam kalitesini yükseltebilir.

Saç koparma hastalığı nedir, trikotillomani ne demek, trikotillomani kaş ve trikotillomani kirpik sorunları nasıl çözülür gibi soruların cevaplarını bu yazıda ele aldık. Eğer siz veya sevdikleriniz saç koparma belirtileri gösteriyorsa, bir psikiyatri uzmanına başvurmakta tereddüt etmeyin.

Unutmayın, saç koparma hastalığı nasıl geçer sorusunun cevabı profesyonel destekle başlar. Saç koparma hastalığı tedavisi mümkündür ve doğru adımlarla çözülebilir.