Kleptomaniya nədir? Oğurluq Xəstəliyi Haqqında Bilməli Olduqlarınız

Bir mağazada alış-veriş edərkən ehtiyacınız olmayan bir əşyanı oğurlama istəyi hiss etmisinizmi? Bəs bu istək o qədər güclü olsa ki, ona qarşı dura bilmədiyinizi düşünün. Kleptomaniya xəstəliyi məhz budur: qarşısıalınmaz bir oğurluq impulsu.

Kleptomaniya nədir? sualını cavablandırmazdan əvvəl bunu vurğulamaq lazımdır: bu vəziyyət adi oğurluq halları ilə qarışdırılmamalı olan ciddi bir psixoloji pozuntudur. Xalq arasında pul oğurlama xəstəliyi kimi də tanınan kleptomaniya, fərdin iradəsindən asılı olmayaraq baş verən impuls nəzarət pozuntusudur. Bu yazıda oğurluq xəstəliyi nədir, əlamətləri, səbəbləri və müalicə üsulları ətraflı şəkildə izah ediləcək.

Kleptomaniya nədir? Oğurluq Xəstəliyi nədir?

Kleptomaniya xəstəliyi nədir? sualının cavabı belədir: Kleptomaniya yunan dilində “oğru” mənasını verən “Kleptes” sözündən törəmişdir və ilk dəfə 1838-ci ildə istifadə olunmuşdur. Xalq arasında oğurluq xəstəliyi və ya pul oğurlama xəstəliyi kimi tanınan bu vəziyyət, impuls nəzarət pozuntuları qrupuna daxildir.

Oğurluq xəstəliyi yaşayan şəxs, maddi dəyəri olmayan və şəxsi istifadəsinə ehtiyac duymadığı əşyaları oğurlamaq istəyinə özünü saxlaya bilmir. Kleptomaniya nədir sualının ən mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, oğurlanan əşyalara real ehtiyac yoxdur. Hətta kleptomaniya xəstəliyi olan şəxslər, həmin əşyanı almağa kifayət qədər pulu olsa belə, bu davranışı yenə də həyata keçirə bilərlər.

Oğurluq Xəstəliyi ilə Adi Oğurluq Arasındakı Fərq

Pul oğurlama xəstəliyi kimi də bilinən kleptomaniyanı adi oğurluqdan ayıran əsas xüsusiyyətlər bunlardır:

• Maddi qazanc məqsədi yoxdur:
  Kleptomanlar oğurladıqları əşyaları adətən istifadə etməz, hətta ata və ya bir yerdə buraxa bilərlər.
• Planlama yoxdur:
  Adi oğrular davranışlarını planlaşdırır, kleptomanlar isə ani impulslarla hərəkət edirlər.
• Fərqindəlik mövcuddur:
  Şəxs etdiyi davranışın yanlış olduğunu bilir, lakin özünü dayandıra bilmir.
• Peşmanlıq hiss olunur:
  Oğurluqdan sonra günahkarlıq, utanc və peşmanlıq duyğuları yaranır.

Kleptomaniya Xəstəliyinin Əlamətləri Nələrdir?

Kleptomaniya nədir və əlamətləri nələrdir?
Oğurluq xəstəliyinin əsas əlamətləri DSM-5 meyarlarına görə aşağıdakılardır:

• Ehtiyac olmayan, maddi dəyəri olmayan əşyaları oğurlamağa qarşı güclü və qarşısıalınmaz impulslar
• Oğurluqdan əvvəl artan gərginlik, narahatlıq və həyəcan
• Oğurluq zamanı rahatlama, həzz və məmnunluq hissi
• Oğurluqdan sonra günahkarlıq, peşmanlıq, utanc, özündən nifrət və ya tutulma qorxusu
• İmpulsların təkrar-təkrar geri qayıtması və dövrün davam etməsi
• Davranışın qəzəb, halüsinasiyalar və ya mani epizodları ilə əlaqəli olmaması

Vacib qeyd:
Bu impulsun rahatlamadan sonra yenidən təkrarlanması kleptomaniya yaşayan şəxsləri tez-tez qapalı bir dövrəyə salır. Oğurluq istəyi → oğurluq → rahatlama → yenidən oğurluq istəyi şəklində davam edir.

Uşaqlarda Oğurluq Davranışı Kleptomaniyadırmı?

Xeyr, hər oğurluq davranışı kleptomaniya xəstəliyi demək deyil. 2–8 yaş arası uşaqlar mülkiyyət anlayışını hələ tam dərk etməyə bilərlər. Oğurluq xəstəliyi nədir sualını cavablandırarkən, uşaqlıq dövrünün normal inkişaf davranışları ilə kleptomaniyanı ayırd etmək çox vacibdir.

Bu yaş qrupunda:

• Paylaşma bacarığının tam formalaşmaması
• İcazə almağın vacibliyini anlamamaları
• Səbəb-nəticə əlaqəsini tam qavraya bilməmələri

normal hesab olunur və bu davranışlar inkişaf prosesinin bir hissəsidir.

Kleptomaniya Xəstəliyinin Müalicəsi Necə Aparılır?

Oğurluq xəstəliyi müalicə edilə bilən bir pozuntudur. Pul oğurlama xəstəliyi kimi də bilinən kleptomaniya üçün standart müalicə protokolu olmasa da, müalicə əsasən psixoterapiya və dərman müalicəsinin kombinasiyasından ibarətdir.

Psixoterapiya Yanaşmaları

1. Koqnitiv Davranışçı Terapiya (KDT)
Ən effektiv terapiya üsulu hesab olunur.

• Funksional olmayan düşüncələrin yenidən qurulması
• Stressə alternativ cavabların inkişaf etdirilməsi
• Yüksək riskli vəziyyətlərin müəyyənləşdirilməsi
• Təkrarlanmanın qarşısının alınması

Gizli Həssaslaşdırma Texnikası:
Oğurluq istəyi, xəyal edilən mənfi nəticələrlə (tutulma, həbs və s.) əlaqələndirilir.

2. Psixodinamik Psixoterapiya
Davranışın altında yatan motivasiyanı araşdırmağa yönəlir.

3. Davranışçı Terapiya
Birbaşa davranış dəyişikliyini hədəfləyir və funksional davranışlar qazandırır.

Müalicədə Çətinliklər və Vacib Məqamlar

• Sosial damğalanma
• Gec diaqnoz
• Davranışı gizlətmə meyli
• Yanaşı psixoloji pozuntular

Vacib:
Kleptomaniya yaşayan şəxslərə ittiham edici deyil, dəstəkləyici yanaşmaq lazımdır. Aşağılama müalicədən imtinanı artırır.

Nəticə: Kleptomaniya nədir və necə müalicə olunur?

Yekun olaraq, kleptomaniya nədir sualının cavabı belədir: Oğurluq xəstəliyi adi oğurluqdan fərqli olaraq psixoloji və neyrobioloji əsaslara malik ciddi bir pozuntudur. Kleptomaniya xəstəliyi olan şəxslər pis niyyətli və ya iradəsiz deyillər.

Kleptomaniya niyə yaranır və necə müalicə olunur? suallarına cavab verdiyimiz bu yazıda gördüyünüz kimi, pul oğurlama xəstəliyi müalicə edilə bilər. Peşəkar dəstək alan şəxslər bu dövrəni qıra və sağlam həyat sürə bilərlər.