Uşağı Psixoloqa Apararkən Nə Deməli?
Valideynlər üçün Güvənverici Bələdçi
Bir uşağı psixoloqa aparmaq qərarı vermək, əksər valideynlər üçün həm vacib, həm də həssas bir addımdır. Lakin çox zaman çətin olan bu qərarı verməkdən daha çox, bu prosesi uşağa necə izah etməkdir.
“Yanlış bir ifadə işlədərəmmi?”,
“Qorxu və ya narahatlıq hiss edərmi?”,
“Məni cəzalandırdıqlarını düşünərmi?”
kimi suallar valideynlərin düşüncələrində tez-tez yer tutur.
Halbuki psixoloji dəstək prosesi, uşaq psixoloqun kabinetinə daxil olmamışdan əvvəl başlayır. Valideynin bu prosesi necə çərçivələndirməsi, uşağın özünü nə dərəcədə güvənli hiss etməsinə və prosesə açıq olmasına birbaşa təsir göstərir.
Bu yazıda:
- Uşağa psixoloqa getməyi necə izah etməyin daha uyğun olduğu,
- Bu mövzunun nə vaxt paylaşılmasının sağlam olduğu,
- Yaş qruplarına görə hansı ifadələrin daha təsirli olduğu,
- Oyun terapiyası prosesində uşağı nələrin gözlədiyi
mərhələli şəkildə izah ediləcəkdir.
Psixoloqa Getməyi İzah Edərkən Əsas Mesaj Nə Olmalıdır?
Uşağa edilən izahın əsas məqsədi aşağıdakı mesajı ötürməkdir:
“Tək deyilsən. Yanındayıq. Səni anlamaq və rahatlamana kömək etmək üçün dəstək alırıq.”
Bu məzmunu daşıyan ifadələr, uşağın özünü “problemli” və ya “səhv” hiss etməsinin qarşısını alır.
Məsələn:
- “Bəzən hisslərimiz qarışa bilər. Biz də səni daha yaxşı anlamaq və rahatlamana kömək etmək üçün bir mütəxəssisdən dəstək alacağıq.”
Bu cür izahlar uşağın nəzarət və təhlükəsizlik hissini qorumasına kömək edir.
Uşağa Nə Vaxt Demək Daha Uyğundur?
Zamanlama düşündüyümüzdən daha mühüm rol oynayır.
Çox tez deyildikdə
Günlər əvvəl edilən izahlar, xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlarda gözləmə narahatlığını artıra bilər. Uşaq zehnində qeyri-müəyyən ssenarilər qura bilər:
“Orada mənə nə edəcəklər?”
“Ağrıyacaqmı?” kimi suallar yarana bilər.
Çox gec deyildikdə
Evdən çıxarkən və ya avtomobildə “İndi psixoloqa gedirik” demək isə uşağın hazırlıqsız qalmasına və güvən hissinin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
✅ Ən balanslı yanaşma:
Görüşdən 1–2 gün əvvəl, qısa, aydın və sadə bir məlumat verməkdir.
Bu müddət:
- Narahatlığı artırmadan,
- Lakin uşağa psixoloji hazırlıq imkanı yaradaraq
prosesi daha təhlükəsiz edir.
Uşağa Psixoloqa Getməyi Necə İzah Etməli?
Burada əsas məqam istifadə olunan dildir.
Uşaqlar, xüsusilə kiçik yaşlarda, eqosentrik düşüncə tərzinə malikdirlər; yəni eşitdiklərini “Mən pis olduğum üçün” şəklində yozmağa meylli ola bilərlər.
1️⃣ Sadə və yaşa uyğun izah edin
- Kiçik yaşlı uşaqlara:
“Psixoloq uşaqlarla oyunlar oynayıb onların özlərini daha yaxşı hiss etməsinə kömək edən biridir.” - Daha böyük uşaqlara:
“Duyğularını anlamağa və çətinlik çəkdiyin mövzularla baş etməyə dəstək olur.”
Uşaqlar yaşadıqları çətinliklərin səbəblərini hər zaman anlaya bilməyə bilərlər. Bu tamamilə normaldır. Bu mərhələdə uşaq psixoloqları, uşağın hiss və düşüncələrini oyun, rəsim və söhbət vasitəsilə anlamağa kömək edirlər.
2️⃣ Etiketləyici ifadələrdən çəkinin
❌ “Sənin problemin var, ona görə gedirik.”
❌ “Davranışlarına görə…”
✅ “Bəzən hər kəsin dəstəyə ehtiyacı ola bilər.”
✅ “Bu, özünü daha yaxşı hiss etmən üçündür.”
3️⃣ Normallaşdırın
Müqayisələr uşağın anlama prosesini asanlaşdırır:
“Bədənimiz xəstələndikdə həkimə getdiyimiz kimi, hisslərimiz çətinləşəndə də psixoloqa gedə bilərik.”
Bu yanaşma psixoloji dəstəyi adi və qəbul edilə bilən bir proses kimi təqdim edir.
4️⃣ Yalan danışmayın
“Parka gedirik”, “Bir müəllimlə görüşəcəyik” kimi ifadələr qısa müddətdə işi asanlaşdıra bilər. Lakin uzun müddətdə:
- Uşağın valideyninə olan güvənini zəiflədir,
- Psixoloqu “aldadıcı prosesin bir hissəsi” kimi qavramasına səbəb ola bilər,
- Terapevtik münasibəti çətinləşdirə bilər.
Oyun terapiyası prosesində güvən əsas təməl prinsiplərdən biridir.
“Bəs Biz Niyə Gedirik?” – Deyə Soruşarsa…
Bu sual çox tez-tez verilir. Uzun izahlara ehtiyac yoxdur. Ümumi, sakit və güvən verən bir cavab kifayətdir:
- “Məktəbdə səni çətinləşdirən bəzi vəziyyətləri fərq etdim. Bunlarla təkbaşına mübarizə aparmaq çətin ola bilər.”
- “Bəzən kədər, qəzəb və ya narahatlıq arta bilər. Biz də bunu birlikdə asanlaşdırmaq istəyirik.”
Yaş Qruplarına Görə Necə İzah Etməli?
👶 Məktəbəqədər yaş (3–6 yaş)
Bu yaş qrupu daha çox konkret düşünür və oyun dili ilə anlayır.
- “Uşaqlarla oyun oynayan bir duyğu mütəxəssisinə gedəcəyik.”
Bu yaşdakı uşaqlar çox zaman onsuz da bir şeylərin yolunda getmədiyini hiss edirlər. Qısa, aydın və doğru məlumat qarışıqlığı azaldır.
🧒 İbtidai məktəb yaşı (6–11 yaş)
“Niə?” sualları artmağa başlayır.
- “Duyğularını daha rahat ifadə etmənə kömək edəcək bir psixoloqa gedəcəyik.”
- “İstəsən sadəcə tanış ola bilərsiniz.”
İpucu:
“Psixoloq səncə nə edir?” deyə soruşaraq uşağın mövcud bilgisindən başlamaq faydalıdır.
🧑🦱 Yeniyetməlik dövrü (12–18 yaş)
Bu mərhələdə dürüstlük və əməkdaşlıq əsasdır.
- “Bir müddətdir çətinlik yaşadığını müşahidə edirəm. Bunun sənə yaxşı təsir göstərə biləcəyini düşünürəm.”
- “Bu sənin prosesindir.”
Yeniyetmələr üçün məxfilik çox önəmlidir. Terapiyada məxfiliyin əsas prinsip olduğu, lakin sərhədlərin terapevtlə birlikdə müəyyən ediləcəyi açıq şəkildə ifadə olunmalıdır.
İlk Görüşmədə Uşağı Nələr Gözləyir?
Valideynlərin ən çox maraqlandığı hissə məhz budur.
Adətən ilk görüşmə aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
- Ailədən inkişaf tarixi alma,
- Uşaqla tanışlıq,
- Prosesin planlaşdırılması.
Uşaq baxımından isə bu görüşmə daha çox:
“Tanışlıq, oyun oynamaq və mühiti kəşf etmək” şəklində yaşanır.
Oyun terapiyası otağında oyuncaqlar, rəsim ləvazimatları və uşağın özünü ifadə edə biləcəyi müxtəlif materiallar mövcuddur. Terapevt uşaq oyun oynayarkən onun duyğularını anlamağa çalışır və uşağın da öz hisslərini fərq etməsinə dəstək olur.
Son Söz
Uşağa psixoloqa getməyi izah etmək, əslində ona aşağıdakı mesajı vermək deməkdir:
“Tək deyilsən. Yanındayıq. Səni anlamaq üçün buradayıq.”
Psixoloqa getmək bir cəza deyil;
uşağın özünü kəşf etməsi, duyğularını tənzimləməsi və daha yaxşı hiss etməsi üçün bir fürsətdir.
Doğru zamanda, doğru sözlərlə edilən izah; prosesin daha təhlükəsiz, yumşaq və əməkdaşlığa açıq şəkildə başlamasını təmin edir.