Bacı-Qardaş Qısqanclığı: Əlamətləri, Səbəbləri və Həll Yolları
Ailəyə yeni bir körpə daxil olduqda, evin böyük uşağında ən çox müşahidə olunan duyğulardan biri bacı-qardaş qısqanclığıdır.
Bu hiss yalnız uşaqlıqda deyil, böyüklükdə də özünü göstərə bilər.
Tarixdə Habil və Qabil hekayəsindən tutmuş Osmanlıdakı taxt mübarizələrinə qədər olan nümunələr, qardaşlar arasındakı rəqabətin nə qədər qədim olduğunu göstərir.
Bəs bacı-qardaş qısqanclığı nədir, hansı hallarda normal sayılır və nə zaman peşəkar dəstək lazımdır?
Gəlin birlikdə baxaq. 🌿
👶 Bacı-Qardaş Qısqanclığı Nədir?
Bacı-qardaş qısqanclığı — uşağın ailədəki sevgi və diqqəti yeni gələn bacı və ya qardaşı ilə bölüşməyə məcbur olduğunu dərk etdikdə yaranan təbii emosional reaksiyadır.
Bu hal uşağın beynində belə bir sual yaradır:
“Artıq məni əvvəlki kimi sevməyəcəklərmi?”
Bu hiss çox vaxt uşaqlarda qısqanclıq şəklində müşahidə olunur, lakin izləri böyüklük dövründə də qalır.
🔍 Bacı-Qardaş Qısqanclığının Əlamətləri
Hər uşaq qısqanclığı fərqli şəkildə ifadə edir.
Kimisi açıq şəkildə “onu sevmirəm” deyə bilər, kimisi isə içinə qapanar.
Ən çox rast gəlinən əlamətlər:
- Regressiya (geriləmə): alt islatma, barmaq əmmə, dırnaq yemə kimi bebeksov davranışlara dönüş.
- Qəzəb və aqressiya: ana, ata və ya körpəyə qarşı əsəbi davranış.
- İçəqapanma: səssizlik, oyuna qatılmamaq, özünə çəkilmə.
- Sözlü rədd etmə: “Kaş doğmasaydı” kimi ifadələr.
Bu davranışlar qısamüddətli olduqda normaldır. Amma davamlı hal alarsa, “bacı-qardaş qısqanclığı ilə necə başa çıxmalı?” sualı vacib olur.
⏳ Yaş Dövrlərinə Görə Qısqanclıq
- 2 yaş: Uşaq “mən mərkəzli” dövrdədir; diqqətin bölünməsi güclü reaksiya yaradar.
- 3 yaş: “Üç yaş sindromu” ilə birləşdikdə qısqanclıq daha aydın görünür.
- 4 yaş: Uşaq vəziyyəti anlayır və hisslərini oyun vasitəsilə ifadə edə bilər.
- 5 yaş: Sosial müqayisələr başlayır.
- 12 yaş: Ergenlik dövründə bacı-qardaş münasibətləri daha mürəkkəb hala gəlir.
Ən çox rastlanan hal isə yeni doğulan körpəyə qarşı qısqanclıqdır — böyük uşaq “artıq məni sevmirlər” düşüncəsinə qapıla bilər.
💡 Qısqanclığın Əsas Səbəbləri
- Bağlanma ehtiyacı: Uşaq ana-ata sevgisinin bölündüyünü hiss edir.
- Varoluş narahatlığı: “Artıq mənim evdəki yerim nə olacaq?” düşüncəsi.
- Müqayisə: “Sən ablasan, o hələ körpədir” kimi ifadələr rəqabəti gücləndirir.
- Diqqətin bölünməsi: Kiçik uşağa daha çox maraq göstərilməsi, böyüyün özünü kənarda hiss etməsinə səbəb olur.
⚖️ Normal və Anormal Qısqanclıq
Kiçik mübahisələr, dalaşmalar normaldır.
Ancaq aşağıdakı hallar diqqət tələb edir:
- Davamlı fiziki və ya sözlü təcavüz (“səndən zəhləm gedir”, “sən aptalsan” və s.),
- Uzunmüddətli regressiya,
- Kardeşi tamamilə rədd etmə.
Bu vəziyyətlərdə sadəcə valideyn yanaşması kifayət etmir — uşaq psixoloqunun müdaxiləsi vacibdir.
👩👧 Valideynlər Necə Davranmalıdır?
- Duyğulara yer verin: “Üzülməyin normaldır” demək uşağa anlayış hissi qazandırır.
- Müqayisədən qaçın: Hər uşağı fərqli qəbul edin.
- Böyük uşağa xüsusi vaxt ayırın: 15 dəqiqəlik xüsusi oyun belə kifayətdir.
- Birlikdə fəaliyyətlər yaradın: Bacı-qardaşı eyni məqsəd üçün birləşdirmək münasibəti gücləndirir.
- Nizamı qoruyun: Böyük uşağı kiçiyin qarşısında danlamayın.
Bu addımlar “bacı-qardaş qısqanclığını necə azaltmalı?” sualının əsas cavablarıdır.
📚 Hekayə və Oyunların Rolu
Məktəbəqədər uşaqlarda qısqanclıqla bağlı hekayələr və oyunlar empati qabiliyyətini artırır.
Uşaq, hekayə qəhrəmanları vasitəsilə öz hisslərini tanımağı və paylaşmağı öyrənir.
🧸 Oyun Terapiyası ilə Dəstək
Oyun terapiyası — uşağın duyğularını təhlükəsiz şəkildə ifadə etməsinə imkan yaradan effektiv üsuldur.
Bu prosesdə:
- Qısqanclıq və narahatlıq oyun vasitəsilə ifadə olunur.
- Regres davranışları mühakiməsiz müşahidə edilir.
- Uşaq, qısqanclığı idarə etməyi və paylaşmağı öyrənir.
Bu səbəbdən oyun terapiyası “bacı-qardaş qısqanclığını necə aradan qaldırmaq olar?” sualının ən faydalı cavabıdır.
🩺 Nə Zaman Uşaq Psixoloquna Müraciət Etmək Lazımdır?
Aşağıdakı hallarda mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır:
- Davamlı aqressiya və şiddət meyli,
- Yuxu və qidalanma pozğunluqları,
- Uzunmüddətli içəqapanma,
- Özünə zərər vermə davranışları.
Bu hallarda “bacı-qardaş qısqanclığı ilə necə mübarizə aparmalı?” sualının cavabı peşəkar dəstəklə mümkündür.
🌿 Nəticə: Bacı-Qardaş Arasındakı Qısqanclığı Necə İdarə Etməli?
Qısqanclığı tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil — amma sağlam şəkildə yönləndirmək mümkündür.
Unutmayın:
- Məqsəd qısqanclığı yox etmək deyil, duyğunu düzgün idarə etməyi öyrətməkdir.
- Hər uşaq ailədə özünü xüsusi və dəyərli hiss etməyə ehtiyac duyur.
- Bu dövr, çətin olsa da, bacı-qardaş arasında sevgi və empati bağlarını gücləndirmək üçün bir fürsətdir. 💛