Uşaqlarda Ekran Vaxtı: Telefon, Planşet və Kompüter İstifadəsi Nə Qədər Olmalıdır?
Bu gün uşaqlar arasında ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri ekran vaxtıdır.
Telefonlar, planşetlər, televizorlar və kompüterlər artıq gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Amma “uşaqlarda ekran vaxtı” təkcə əyləncə ilə bağlı deyil; bu, uşağın zehni, emosional, sosial və fiziki inkişafına birbaşa təsir edən faktordur.
Bəs uşaqlar üçün sağlam ekran vaxtı nə qədər olmalıdır? Hər yaşda neçə dəqiqə ekrana baxmaq uyğundur?
Və ən əsası — ekran asılılığının qarşısını necə almaq olar?
Bu yazıda bütün bu suallara cavab veririk. 🌿
🕒 Yaşa Görə Ekran Vaxtı: Nə Qədər Olmalıdır?
- 0–2 yaş: Bu yaş aralığında uşaqlar ekrana baxmamalıdır.
Beynin ən sürətli inkişaf etdiyi bu dövrdə ekran, öyrənməni deyil, passivliyi dəstəkləyir. - 2–12 yaş: Günlük ekran vaxtını təxmini hesablamaq üçün sadə bir qayda var:
👉 Uşağın yaşı × 10 dəqiqə.
Məsələn, 3 yaşlı uşaq üçün 30 dəqiqə, 8 yaşlı uşaq üçün 80 dəqiqə uyğundur. - 12 yaşdan yuxarı: Gündə maksimum 120 dəqiqə (2 saat) ekran istifadəsi məsləhətdir.
Bu məhdudiyyətə telefon, planşet, televizor və kompüter daxildir.
Uzun müddət ekrana baxmaq göz quruluğu, yorğunluq və diqqət problemləri yarada bilər.
🧩 Məktəbəqədər Uşaqlarda Ekran Vaxtı
Bu dövrdə uşaqların diqqət müddəti çox qısadır və parlaq, sürətli görüntülərə qarşı daha həssasdırlar.
Buna görə yaş × 10 dəqiqə qaydasını tətbiq etmək vacibdir.
Məsələn:
- 3 yaş — maksimum 30 dəqiqə
- 5 yaş — maksimum 50 dəqiqə
Bu vaxt mütləq valideyn nəzarətində və tədris yönümlü, sakitləşdirici məzmunlarla olmalıdır.
💻 Uşaq və Ekran: Ekran Asılılığı Nədir?
“Ekran asılılığı” uşağın ekran qarşısında keçirdiyi vaxtın nəzarətsiz hala gəlməsi, gündəlik fəaliyyətlərini (oyun, dərs, dostlarla ünsiyyət) ikinci plana atması deməkdir.
Əlamətlər:
- Ekran olmadıqda narahatlıq və aqressiya,
- Daim telefona baxmaq istəyi,
- Fiziki oyunlara marağın azalması,
- Akademik göstəricilərin zəifləməsi,
- Yuxu rejiminin pozulması.
📱 Uşaqlarda Telefon və Planşet Asılılığı
Son illərdə “uşaqlarda telefon asılılığı” və “planşet asılılığı” valideynlərin ən çox narahat olduğu məsələlərdəndir.
- 2 yaş: Uşaq yalnız telefonla sakitləşir və yatmaq üçün belə ekrana ehtiyac duyur.
- 4 yaş: Telefon əlindən alınanda qəzəb partlayışları yaranır.
- Körpələrdə: Ana və ya baxıcı əlindəki telefona qarşı daimi maraq formalaşır.
Əgər “uşağım telefonsuz dayana bilmir” deyirsinizsə, ən təsirli həll — ekranı tam qaldırmaq və onun yerinə oyun, musiqi, fiziki təmas və söhbət təqdim etməkdir.
🌐 İnternet və Kompüter Asılılığı
İnternet asılılığı da ekran vaxtı ilə birbaşa əlaqəlidir.
Uşaqlar oyun, sosial media və video platformalarda çox vaxt keçirdikdə fiziki və psixoloji təsirlər yaranır:
- Hərəkətsizlik → kilo artımı və duruş pozğunluğu
- Göz gərginliyi və baş ağrısı
- Sosial əlaqələrin zəifləməsi
Ekspertlərə görə, kompüter istifadəsi də yaş × 10 dəqiqə qaydasına uyğun olmalı, amma 2 saatı keçməməlidir.
Tam qadağa deyil, nəzarətli və məqsədli istifadə daha sağlam yanaşmadır.
👨👩👧 Valideynlər Üçün 5 Praktik Tövsiyə
- Nümunə olun: Uşaqlar valideynlərini təqlid edir. Əgər siz ekranı məhdudlaşdırmasanız, onlardan bunu gözləmək çətindir.
- Alternativlər yaradın: İdman, rəsm, musiqi və təbiət gəzintiləri uşağı ekran asılılığından uzaqlaşdırır.
- Aydın qaydalar qoyun: “Yemək zamanı ekran yoxdur”, “yataq otağında telefon yoxdur” kimi.
- Kiçik yaşdan qaydalar yaradın: Məhdudiyyətlər sonradan deyil, erkən yaşda tətbiq olunmalıdır.
- Mütəxəssis dəstəyi alın: Əgər problem artıq davranış pozğunluğuna çevrilibsə, uşaq psixoloqu və ya asılılıq mütəxəssisinə müraciət edin.
🌿 Nəticə: Uşaq və Ekran Arasında Sağlam Tarazlıq
Ekran vaxtı mövzusu sadəcə “icazə verəkmi, yoxsa qadağan edəkmi?” sualı deyil.
Əsas məsələ — uşağı dijital dünyada sağlam şəkildə yönləndirməkdir.
Bilincli valideyn dəstəyi ilə uşaq həm tədris məqsədli məzmundan faydalana, həm də ekranın zərərli təsirlərindən qoruna bilər.
Unutmayın: Məhdudiyyət yox, balans vacibdir. 💛